Oficjalny Serwis Internetowy Gminy Pcim
Gmina Pcim
 

Tradycje i zabytki

TRADYCJE

Gminę Pcim zamieszkują Kliszczacy czyli Górale Myśleniccy. Do dziś w wielu przysiółkach Gminy Pcim można jeszcze usłyszeć gwarę kliszczacką. Pomimo, iż Kliszczacy łączą w sobie wiele typowych elementów, zarówno krakowskich jak i góralskich, to wykształcili również swoisty styl budownictwa, charakterystyczny dla regionu do dzisiejszego dnia. Domy stawiane w 2 poł. XIX w. były przeważnie jednotraktowe, konstrukcji zrębowej, kryte dwu- lub czterospadowym dachem (strzecha lub gont). Wraz z upowszechnieniem dachówek pojawiły się dachy przyczółkowe. Szpary między belkami zrębu zatykano mchem lub słomianą plecionką i zalepiano gliną, którą następnie malowano niebieską farbą ( siwulą). Przeważały chałupy kurne, w których dym uchodził przez otwory w szczycie. Sama ściana szczytowa była często pięknie zdobiona. Tradycyjne domostwo kryło pod jednym dachem izbę, sień, kuchnię (zwaną tu czarną izbą lub chałupą), stajnię, a czasami również boisko, w zależności od zasobności kiesy gospodarza. Najuboższe domy (chałupy biedackie) składały się jedynie z sieni i kuchni. Na przełomie XIX i XX w. bardziej zamożni gazdowie (szczególnie ci, którzy dorobili się na saksach) poczęli stawiać chałupy dwutraktowe, kryte dachówką i posiadające komin. W drugim ciągu mieściły się komory, a czasem dodatkowa izba. Po 1920 r. co bogatsze domy zaczęły nawiązywać stylem do willi. W 1930 r. odsetek chałup krytych całkowicie lub częściowo słomą wynosił w tym regionie 70%. Najwięcej domów krytych gontem było w znanej od wieków z ich stawiania Trzebuni (32%). W tym czasie w Pcimiu było jeszcze 50% chałup kurnych, w Stróży – 70%, w Trzebuni – 64%. Stodoły i szopy stawiano osobno. Miały one prostszą konstrukcję niż domy (zrąb na peckach) często kryto je deskami. Przy zagrodach budowano spichlerze i kamienne piwniczki, częściowo wykopane w ziemi. W każdej wsi istniało kilka kuźni, niewielkich budynków krytych deskami, z charakterystycznym wysuniętym do przodu okapem.
Budowano także niewielkie młynki wodne, które niestety na terenie gminy się nie zachowały. Na terenie gminy znajduje się sporo obiektów zabytkowych. Większość z nich to zabytki budownictwa ludowego: chałupy kliszczackie (najstarsze z poł. XIX w.) oraz budynki gospodarcze – stodoły, spichlerze, kuźnie oraz kamienne piwniczki. Najważniejsze zabytki gminy Pcim stanowią kościoły. Ponadto zwiedzając okolice Gminy można zauważyć bardzo dużą ilość kapliczek kamiennych i drewnianych.
 
KLISZCZACY
 
Gminę Pcim jak i okoliczne wioski zamieszkują górale myśleniccy zwani Kliszczakami. Jest to grupa etniczna łącząca w sobie elementy folkloru góralskiego i krakowskiego. Grupa ta prawie zanikła, kultywacja jej tradycji zajmują się obecnie osadki Kultury działające na tym terenie.
Kliszczacy wyróżniali się ubiorem jak i budownictwem. Tradycyjny strój mieszkańca tego terenu to w przypadku mężczyzny to koszula, opaska, płócienne gacie zdobione strząpkami, lub sukiennych portek, granatowej lub czerwonej kamizelki oraz gunii. Na nogi ubierano kyrpce (kurpiołki). Kobiety zaś ubierały białe koszule, długą, kwiecistą spódnice, fartuch i zapaskę, a na wierzch krakowski gorset i oktusę. Mężatki nosiły chusty na głowach. Natomiast w  zimie zakładano serdak i spancyr (kożuch).
Budownictwo Kliszczackie nie było szczególnie wyszukane. Chałupy składały się z części mieszkalnej i gospodarczej. Koło nich stawiano czasem stodoły. Piwnice zaś były wkopywane w zbocza gór.
Podstawowy zajęciem chłopów z tego terenu było rolnictwo – uprawa zbóż oraz hodowle bydła i owiec.
W kulturze Kliszczackiej szczególną uwagę należy zwrócić na obrzędy weselne oraz kolędnicze. Z weselem jest związany bogaty folklor i wiele rytuałów mających zapewnić młodej parze szczęście i dostatek. Obrzęd kolędniczy to grupy ludzi przebranych za postacie biblijne i śpiewające kolędy.
Sztuka ludowa to kapliczki przydrożne, rzeźbione w drewnie detale architektoniczne, hafty na ubraniach.
 
ZABYTKI
 
PCIM
Zespół kościoła parafialnego św. Mikołaja. Pierwszy kościół w Pcimiu ufundował król Kazimierz Wielki w 1338 r. W końcu XVIII w. rozpoczęto budowę nowej świątyni, którą zakończono w 1829 r. Nowy kościół reprezentuje tzw. styl józefiński. Znajdują się w nim trzy ołtarze barokowe: główny z obrazami św. Mikołaja i MB Pcimskiej (pocz. XVIII w.), lewy Ukrzyżowania Pańskiego (2 poł. XVII w.) i prawy MB Różańcowej (pocz. XVIII w.). Do Pcimia zostały one przeniesione z kościoła św. Agnieszki w Krakowie. Do najcenniejszego wyposażenia należy chrzcielnica kamienna o cechach późnogotyckich z 1638 r. oraz dzwon z ludwisarni w Brzegu, odlany w 1739 r. Z kościoła pochodzi rzeźba św. Mikołaja, datowana na 4 ćw. XIV w., przechowywana w muzeum w Myślenicach. Piękna polichromia na stropie starej części kościoła, przedstawiająca Przemienienie Pańskie, namalowana została w 1910 r. Nad głównym wejściem zwracają uwagę organy z pocz. XIX w. – dzieło miejscowego samouka Jana Gracza. Przy kościele znajduje się murowany, klasyczny budynek plebani z 1802 r. oraz budynek dawnej szkoły parafialnej (obecnie przedszkole) z XVIII/XIX w., gruntownie przebudowany po 1945 r.
Fragment kamiennej Bożej Męki z 1638 r. Kamienną kapliczkę zwieńczoną krzyżem wystawił w 1638 r. Jakub Pabisek, jeden z najzamożniejszych kmieci Pcimia. Pierwotnie kapliczka stała na granicy roli Pabiskowej i Kozakowej. Dobrze zachowany napis głosi: A.D. 1638 TE BOZ…IAKVP PABISE… POSTAW… W MIESTO WOIEN. Przypuszczalnie jest ona pamiątką zakończenia sporu granicznego z sąsiadem Piotrem Kozakiem. Po I wojnie światowej, podczas wielkiej powodzi Raba zmieniła koryto zabierając kapliczkę. Jej fragment (obelisk z napisem) odnaleziono w Rabie dopiero po powodzi w roku 1997.
Inne zabytki zasługujące na uwagę:
Figura św. Wojciecha z 1876 r.
Figura św. Floriana z 1875 r.
Kapliczka przydrożna z 1802 i 1854 r.;
Chałupa Nr 7 z ok. 1896 r. (utrzymana w bardzo dobrym stanie)
 
STRÓŻA
Kościół NMP Królowej Polski z 1909 r. Murowany, neogotycki kościół w Stróży powstał w latach 1906-09. Inicjatorem budowy był ks. Józef Wątorek, rodowity Stróżanin. Do najciekawszych elementów wystroju należą piękne witraże, wykonane w 1966 r. przez Adama Bunscha. Obok kościoła znajduje się wolnostojąca dzwonnica z 1908 r., drewniana plebania z pocz. XX w. i krzyż przydrożny z 1920 r.
Willa Klebertówka z 1923 r. wraz z budynkami gospodarczymi. W okresie międzywojennym zarządcą okolicznych dóbr Lubomirskich był Henryk Klebert. W 1923 r. wystawił on na gruntach dworskich w Miłogoszczy willę, zwaną Klebertówką. W pobliżu stoją budynki gospodarcze: obora, 2 stodoły i spichlerz. Obecnie znajduje się tu ośrodek naukowo – badawczy Politechniki Krakowskiej.
Willa Firkówka z 1924 r. Willę Firkówka zbudował w 1924 r. zamożny gospodarz Stanisław Firek. Piękny, choć mocno zaniedbany dom utrzymany jest w stylu dworku. Poniżej willi, w 1939 r. S. Firek wybudował pensjonat (dziś Zagroda), w którym w latach 1943-44 stacjonowała załoga działającego tu lotniska polowego Luftwaffe.
Kapliczki - na małej Gromadzie, blisko granicy z Myślenicami stoi najstarsza kapliczka w Stróży. Zatarty napis: FONDOTOR PIMIATKE TEJ FI… 1746 – świadczy, że liczy ona już ponad 250 lat. Według podania, postawiono ją w tym miejscu w podzięce za cudowne ocalenie. Z kolei jedną z młodszych figur kamiennych w Stróży ufundował ks. Wątorek. Jest to figura MB Niepokalanie Poczętej z 1909 r. znajdująca się na roli Klaklowej.
 
TRZEBUNIA

Kościół św. Marii Magdaleny z 1799 r. Murowany kościół parafialny św. Marii Magdaleny wybudowano w 1799 r. na miejscu starszego, zniszczonego przez powódź. Ma on cechy późnobarokowe. W tym stylu utrzymane są również ołtarze: główny z kopią cudownego obrazu MB Myślenickiej (dzieło Sebastiana Stolarskiego) oraz 4 boczne (XIX w.). Z kościoła pochodzą skrzydła tryptyku z ok. 1400 r., przedstawiające św. Macieja i św. Jadwigę, eksponowane w Muzeum Narodowym w Krakowie.
Cmentarz Choleryczny i kapliczki. W 1847 r. całą okolicę nawiedziła klęska nieurodzaju oraz epidemie chorób zakaźnych. W Trzebuni zmarło wówczas 650 osób, tj. ok. 30% mieszkańców wsi. Z tego okresu pochodzi Cmentarz Choleryczny w lesie Leszczyny (naprzeciw szkoły). Trzebunia ma również bogate tradycje z życia religijnego (pielgrzymki na Kalwarię). We wsi znajdują się dwie kapliczki murowane(poł. XIX w.) i jedna drewniana (ok. 1890) oraz trzy kapliczki kamienne (słupowe), fundowane przez mieszkańców w latach 1860 (MB Wniebowzięta), 1883 (św. Florian) i 1896 (krzyż).
Leśniczówka Lubomirskich. Po zakupie przez księżną Lubomirską okolicznych folwarków (1874 r.), rodzina ta wystawiła ok. 1880 r. leśniczówkę w centrum Trzebuni. Mieszkali tu nadzorcy pańskich lasów na Kotoniu. Przez mieszkańców Trzebuni budynek nazywany był dworem, w istocie stylem nie różni się on od skromnych dworków szlacheckich z przełomu XIX i XX w. Obecnie leśniczówka stanowi własność Nadleśnictwa Myślenice i pełni swą dawną funkcję.

 


Przejdź na górę strony
 
Promujemy:
Portal Sportowy Darmowy Internet Orkiestra "Orzeł" OSP Pcim KS PCIMIANKA Parafia Pcim OSP Stróża Stowarzyszenie "NADZIEJA" Stowarzyszenie Inicjatyw Lokalnych "Talent" Myślenice iTV Telewizja Powiatowa Klub Krótkofalowców Doliny Raby Podróżnicy z Pcimia LKS TRZEBUNIA LKS WICHER Stróża Portal Ziemia Myślenicka Akademia Małego Sportowca Spółdzielnia Socjalna PRIMA Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej w Pcimiu